AI-richtlijnen OVB: pseudonimiseren in de praktijk

De Orde van Vlaamse Balies en AVOCATS.BE, de orde van de Franstalige en Duitstalige balies, namen in januari 2025 gezamenlijke richtlijnen aan over het gebruik van artificiële intelligentie door advocaten. Het document draagt de datum van 20 januari 2025 en bevat de Nederlandse en de Franse tekst in één pdf: Richtlijnen voor advocaten voor het gebruik van Artificiële Intelligentie.

Het uitgangspunt is nuchter: AI is noch verboden, noch verplicht. Het gebruik ervan behoort tot de vrijheid en de verantwoordelijkheid van de advocaat. Wat volgt, zijn de voorwaarden.

De richtlijnen, punt voor punt

1.1. Competentieplicht en niveau van cliëntinformatie

• De advocaat kent de basis van AI en van grote taalmodellen.
• Hij respecteert de deontologische beginselen waarnaar de richtlijnen verwijzen: deskundige beroepsuitoefening, beroepsgeheim, onafhankelijkheid, vermijden van belangenconflicten.
• Hij leest de gebruiksvoorwaarden van de AI-tool: training, doorgifte en opslag, verdere verwerking door het platform, lokalisatie, open of gesloten karakter, aansprakelijkheid, intellectuele eigendom.
• Hij controleert het resultaat, ook het bestaan van de aangehaalde wetgeving, rechtsleer en rechtspraak.
• Hij is niet verplicht de cliënt te melden dat hij AI gebruikt.

1.2. Gegevensbescherming en beroepsgeheim

• „De advocaat pseudonimiseert de persoonsgegevens.” Hij onthoudt zich van het invoeren van persoonsgegevens in prompts, input en andere documenten.
• Is de verwerking van persoonsgegevens essentieel, dan is hij transparant en vraagt hij toestemming aan de betrokkene, tenzij een andere rechtsgrond bestaat.
• Hij voert nooit stukken of informatie in die onder het beroepsgeheim of een vertrouwelijkheidsverplichting vallen, tenzij hij absoluut zeker is dat hij in een gesloten omgeving met voldoende waarborgen werkt, bijvoorbeeld binnen de perimeter van het eigen kantoor, zonder informatiedeling naar buiten.

1.3. Robots en aansprakelijkheid

• Wie een chatbot van een advocaat gebruikt, moet weten dat hij met een geautomatiseerd systeem praat.
• De advocaat blijft steeds eindverantwoordelijke voor de output van de AI die hij gebruikt.

Wat pseudonimiseren concreet inhoudt

De regel past in één zin; de toepassing vraagt methode. Een goed gepseudonimiseerd stuk bevat niet langer:

• directe identificatiemiddelen: namen en voornamen, rijksregisternummer of bisnummer, adres, telefoon- en gsm-nummer, e-mailadres, IBAN, identiteitskaartnummer, nummerplaat;
• gegevens van ondernemingen, want het beroepsgeheim geldt ook voor gegevens over rechtspersonen: naam, KBO- en btw-nummer, vestigingseenheidsnummer;
• dossierreferenties: rolnummers, notitienummers van het parket, dossiernummers bij de Dienst Vreemdelingenzaken of de Raad voor Vreemdelingenbetwistingen;
• indirecte identificatiemiddelen die samen iemand aanwijzen: geboortedatum, zeldzaam beroep, kleine gemeente, exact bedrag, opvallende gebeurtenis.

Uit de definitie in de AVG volgen nog twee vereisten (art. 4, punt 5): de koppeltabel wordt apart bewaard, en ze is beveiligd zodat niemand de koppeling zonder toestemming herstelt. Concreet: de sleutel blijft versleuteld op uw computer en gaat nooit mee met de tekst.

Voor de kwaliteit van het antwoord telt ten slotte de samenhang: dezelfde persoon krijgt overal in het stuk, en liefst in het hele dossier, hetzelfde token.

Pseudonimiseren is niet hetzelfde als het beroepsgeheim respecteren

De eerste regel van punt 1.2 gaat over persoonsgegevens. De derde regel gaat over het beroepsgeheim, en die reikt verder: ze betreft stukken en informatie die onder het geheim vallen, met of zonder namen. Een verdedigingsstrategie, een bekentenis of een dadingsvoorstel blijft vertrouwelijk als de namen vervangen zijn. Het beroepsgeheim is bovendien strafrechtelijk beschermd (art. 352 Strafwetboek, voorheen art. 458).

Drie vragen vóór u een gepseudonimiseerd stuk voorlegt:

1. Heb ik het hele stuk nodig? Vaak volstaat een passage, of een vraag in algemene termen.
2. Is de tool gesloten? Ga na wat ze met de gegevens doet: bewaring, menselijke controle, training, plaats van verwerking.
3. Zou de cliënt verrast zijn? De richtlijnen verplichten u niet de cliënt in te lichten, maar de vraag blijft een goede toets.

De Franstalige Brusselse balie (OFABB) stelde in maart 2026 een modelcharter voor AI-gebruik op kantoor voor dat in dezelfde richting gaat: gegevens beperken of pseudonimiseren vóór ze aan een tool worden gegeven, en ervan afzien zonder passende waarborgen (punt 4); geen AI-ondersteunde tekst naar buiten zonder nazicht en goedkeuring door een advocaat (punt 6).

Vereiste, handeling, hulp van de tool

Localex is ontworpen volgens deze richtlijnen. Het past ze niet in uw plaats toe en het verbindt de OVB, AVOCATS.BE of de OFABB tot niets.

De pagina Beveiliging geeft dit overzicht met de geciteerde passages.

Stap voor stap

1. Open de tool en sleep het stuk erin, of plak de passage die u nodig hebt.
2. Kies de modus pseudonimiseren en de voorinstelling voor gebruik met AI.
3. Wijs in het partijenpaneel de rollen toe, zodat u [EISER] en [VERWEERDER] krijgt.
4. Controleer elk gemarkeerd element en scherm af wat de detectie miste.
5. Bevestig dat u het resultaat hebt nagelezen en kopieer de tekst voor de AI.
6. Download de versleutelde herstelsleutel uit het sleutelpaneel.
7. Herstel na het gesprek het antwoord op de pagina Herstellen en lees het na, bronnen inbegrepen.

Wat de tool niet doet

• Ze oordeelt niet of informatie onder het beroepsgeheim valt.
• Ze leest de gebruiksvoorwaarden van uw AI-tool niet.
• Haar detectie is niet volledig: een ongewone naam of een detail uit het verhaal kan blijven staan. Het nazicht blijft bij u.

Lees ook

• Anonimiseren vóór ChatGPT: pseudonimiseren en herstellen
• Pseudonimiseren of anonimiseren?
• Rijksregisternummer: opbouw en afscherming