Pseudonimiseren of anonimiseren? (AVG, EDPB 01/2025)
Wie de sleutel heeft, verwerkt nog altijd persoonsgegevens. Wat de AVG, de EDPB en het Hof van Justitie zeggen, en wat dat verandert voor uw modellenbank, uw AI-gebruik en uw publicaties.
Bijgewerkt op 29 september 2026
Een kantoor bouwt een modellenbank op met „geanonimiseerde” conclusies. Een advocaat legt een „geanonimiseerd” verslag voor aan een AI. Een stagiair publiceert een „anoniem” vonnis in een blogbericht. In alle drie de gevallen zijn de namen vervangen, maar dat maakt de stukken nog niet anoniem in de zin van de AVG. Het verschil bepaalt of u nog persoonsgegevens verwerkt, en dus welke regels blijven gelden.
Twee begrippen, twee regimes
Pseudonimisering is gedefinieerd in art. 4, punt 5, AVG: persoonsgegevens worden zo verwerkt dat ze niet meer aan een specifieke betrokkene kunnen worden gekoppeld zonder aanvullende gegevens, op voorwaarde dat die aanvullende gegevens apart worden bewaard en dat technische en organisatorische maatregelen verhinderen dat de koppeling toch wordt gemaakt.
Er zijn dus drie bestanddelen: een bewerking van de gegevens, aanvullende gegevens (een koppeltabel, een sleutel) die apart blijven, en maatregelen tegen ongeoorloofde herkoppeling.
Anonimisering staat niet in een artikel, maar in overweging 26. Anonieme gegevens hebben geen betrekking op een geïdentificeerde of identificeerbare natuurlijke persoon, of zijn zodanig anoniem gemaakt dat de betrokkene niet of niet meer identificeerbaar is. Op zulke gegevens is de AVG niet van toepassing. Dezelfde overweging zegt uitdrukkelijk dat gepseudonimiseerde gegevens die met aanvullende gegevens aan een persoon kunnen worden gekoppeld, gegevens over een identificeerbare persoon zijn.
Of iemand identificeerbaar is, beoordeelt u aan de hand van alle middelen waarvan redelijkerwijs te verwachten is dat de verwerkingsverantwoordelijke of een ander ze gebruikt, rekening houdend met kosten, tijd en beschikbare technologie.
De EDPB-richtsnoeren 01/2025
Het Europees Comité voor gegevensbescherming (EDPB) nam op 16 januari 2025 richtsnoeren 01/2025 over pseudonimisering aan, als versie voor openbare raadpleging (Engelstalig). Voor advocaten springen vier punten eruit:
- Gepseudonimiseerde gegevens blijven persoonsgegevens, ook als de gegevens en de sleutel niet bij dezelfde persoon liggen. Wordt de sleutel volledig gewist, dan worden de gegevens pas anoniem als aan de voorwaarden voor anonimiteit is voldaan (randnummer 22).
- De definitie dwingt u alle onderdelen van de gegevens te bekijken, niet alleen de pseudoniemen (randnummer 7). Bij een juridische tekst is dat het verhaal zelf.
- Informatie buiten uw controle telt mee, bijvoorbeeld berichten op sociale media (randnummer 21).
- Het pseudonimiseringsdomein is de kring van personen voor wie de koppeling onmogelijk moet zijn. Wie een AI bevraagt, denkt daarbij in de eerste plaats aan de aanbieder van die AI.
Het SRB-arrest van het Hof van Justitie (4 september 2025)
In zaak C-413/23 P, EDPS t. SRB oordeelde het Hof dat gepseudonimiseerde gegevens niet in alle gevallen en voor iedereen persoonsgegevens zijn. Naargelang de omstandigheden kan pseudonimisering personen buiten de verwerkingsverantwoordelijke effectief beletten de betrokkene te identificeren. Het arrest betreft Verordening 2018/1725, die voor de EU-instellingen geldt en dezelfde begrippen hanteert als de AVG.
De voorzichtige lezing voor een kantoor:
- voor u, als houder van de sleutel, blijft de gepseudonimiseerde tekst een persoonsgegeven;
- voor de ontvanger (een AI-aanbieder, een confrater) is dat misschien niet zo, maar alleen als niets in de tekst en niets binnen zijn redelijke middelen identificatie mogelijk maakt. In een echt dossier bevat het verhaal daar vaak genoeg voor.
In raadpleging: richtsnoeren 02/2026 over anonimisering
Op 7 juli 2026 nam de EDPB richtsnoeren 02/2026 over anonimisering aan, ter raadpleging tot 30 oktober 2026. Ze actualiseren advies 05/2014 van de Groep Artikel 29, dat werkte met herleidbaarheid, koppelbaarheid en deduceerbaarheid. De nieuwe tekst hanteert drie toetsen, vrij vertaald: geen isolering van een record, geen koppeling, geen afleiding. Hij kiest ook voor een relatieve benadering: dezelfde informatie kan voor de ene partij anoniem zijn en voor de andere niet. De tekst kan nog wijzigen.
Naast elkaar
| Pseudonimisering | Anonimisering | |
|---|---|---|
| Sleutel of koppeltabel | Ja, apart bewaard | Geen |
| Terug naar de originele gegevens | Mogelijk voor wie de sleutel heeft | Onmogelijk |
| AVG | Blijft van toepassing | Niet meer van toepassing, als anonimiteit echt bereikt is |
| Typisch gebruik op kantoor | Een stuk aan een AI voorleggen en het antwoord herstellen | Een vonnis publiceren, een opleiding illustreren, een model delen |
| Juiste term | „gepseudonimiseerd” | „anoniem”, pas na controle van de context |
Wat het betekent voor uw kantoor
- Woordkeuze. Bewaart u een sleutel, schrijf dan niet „geanonimiseerd” of „anoniem” in een e-mail, een nota of het privacybeleid van het kantoor, maar „gepseudonimiseerd”.
- Een juridische tekst anoniem maken is moeilijk. De sleutel wissen is nodig, maar niet voldoende. De datum van een arbeidsongeval, een deelgemeente, het beroep van het slachtoffer en het bedrag van de vergoeding kunnen samen één persoon aanwijzen. Veralgemeen daarom (de gemeente wordt de provincie, de datum wordt de maand of het jaar) en schrap zo nodig een detail uit het verhaal.
- Pseudonimisering blijft waardevol. Ze vermindert risico's en helpt bij minimale gegevensverwerking, gegevensbescherming door ontwerp en beveiliging (art. 25 en 32 AVG). Het is ook wat de AI-richtlijnen van de OVB en AVOCATS.BE vragen vóór elk AI-gebruik.
- Modellenbank. Een model dat intern circuleert, hoeft niet anoniem te zijn, maar wel ontdaan van wat niet nodig is. Houd geen sleutel bij voor modellen die u nooit zult herstellen.
In Localex
De tool heeft twee modi, die u vóór het exporteren kiest:
- Pseudonimiseren maakt een herstelsleutel aan, versleuteld met uw wachtwoordzin en bewaard op uw computer. Daarmee zet u de oorspronkelijke gegevens terug in het antwoord van een AI, op de pagina Herstellen.
- Anonimiseren maakt geen sleutel aan. De vervanging is onomkeerbaar, voor u en voor anderen.
De modus anonimiseren garandeert op zich niet dat het resultaat anoniem is in de zin van de AVG: dat hangt af van wat er in de tekst overblijft. Zo pakt u het aan:
- Laat in het afschermpaneel alle categorieën aangevinkt, ook datums, plaatsen en bedragen.
- Kies veralgemening voor plaatsen en datums wanneer de precieze waarde niet nodig is.
- Lees het resultaat na met de vraag wie, onder de mogelijke lezers, iemand zou kunnen herkennen.
- Hebt u de AI-functies ontgrendeld, gebruik dan de analyse van het heridentificatierisico: die wijst een zeldzaam beroep, een gemeente, een exact bedrag, een leeftijd of een opvallende gebeurtenis aan die leesbaar bleef.
De detectie helpt u, maar is niet volledig; het oordeel over identificeerbaarheid blijft bij u.