Pseudonimiseren van rechtspraak vóór publicatie
Namen schrappen volstaat niet altijd. Het wettelijk kader voor de bekendmaking van vonnissen, wat naast namen nog identificeert, en een nazichtmethode vóór publicatie.
Bijgewerkt op 29 september 2026
Een vonnisbespreking in een rechtsleertijdschrift, een nieuwsbericht op de website van het kantoor, een arrest op een slide tijdens permanente vorming: rechtspraak publiceren hoort bij het vak. Maar een uitspraak vertelt het verhaal van echte mensen, vaak in gevoelige materies. Initialen in plaats van namen beschermen hen niet altijd.
Wat de wet voor de rechtbanken bepaalt
De wet van 16 oktober 2022 richtte het Centraal register voor de beslissingen van de rechterlijke orde op en regelt de bekendmaking van vonnissen in gepseudonimiseerde vorm. Ze voegde onder meer in artikel 782, § 5, van het Gerechtelijk Wetboek een lijst in van wat gepseudonimiseerd moet worden, in de zin van art. 4, punt 5, AVG, vóór een vonnis voor bekendmaking in het register wordt opgenomen:
- de identiteitsgegevens van de natuurlijke personen die in het vonnis worden vermeld, met uitzondering van de magistraten, de leden van de griffie en de advocaten;
- elk element waarmee die personen rechtstreeks of onrechtstreeks kunnen worden geïdentificeerd, binnen de limieten van de leesbaarheid en begrijpelijkheid van het vonnis;
- in afwijking daarvan, de gegevens van magistraten, griffiepersoneel en advocaten wanneer hun veiligheid dat vereist, op beslissing van de korpschef, en in bepaalde strafzaken.
De wet voegt eraan toe dat een geautomatiseerde pseudonimisering aan menselijke controle wordt onderworpen, en dat het gerecht bij gemotiveerde beslissing de bekendmaking kan verbieden of delen van de motivering kan weglaten, wanneer de bekendmaking de persoonlijke levenssfeer van de partijen of van andere betrokkenen onevenredig zou schaden.
De uitvoering van het Centraal register liep vertraging op (Justice-en-ligne, mei 2024, in het Frans). De criteria van artikel 782, § 5, blijven niettemin een bruikbaar toetsingskader voor elke publicatie: eerst de directe identiteit, dan alles wat ernaar terugleidt, zonder de uitspraak onleesbaar te maken.
Uw publicatie, uw verantwoordelijkheid
Publiceert u zelf een uitspraak, dan beslist u (of uw uitgever) wat er wordt vrijgegeven. De AVG is van toepassing. Voor verwerking voor journalistieke doeleinden en voor academische, artistieke of literaire uitdrukkingsvormen bestaan afwijkingen (art. 85 AVG en art. 24 van de wet van 30 juli 2018), maar die schakelen de verordening niet volledig uit.
Was u zelf raadsman van een partij, dan gelden bovendien uw beroepsgeheim en uw deontologie: het belang van de cliënt gaat vóór het belang van de uitspraak voor de rechtsleer.
Wat naast namen nog identificeert
Een uitspraak kan iemand aanwijzen zonder hem ooit te noemen. Let op:
- nummers: rijksregisternummer, het ondernemingsnummer van een eenpersoonsvennootschap (dat in de praktijk de zaakvoerder aanwijst), IBAN, nummerplaat;
- proceduregegevens: met een rolnummer of notitienummer vindt men het dossier terug;
- plaatsen: een straat, een deelgemeente, een werkplaats, een school;
- datums: de datum van een ongeval of een ontslag, zeker in combinatie met een plaats;
- persoonlijke situatie: een zeldzaam beroep, de gezinssamenstelling, de leeftijd van de kinderen, de nationaliteit, de gezondheidstoestand;
- bedragen: een exact loon of een precieze schadevergoeding;
- ruchtbaarheid: een zaak die in de regionale pers kwam, is herkenbaar aan haar feiten.
Dat laatste wordt vaak onderschat. In zijn richtsnoeren over anonimisering, die nog in raadpleging zijn, verwijst de EDPB naar zaak C-479/22 P, waarin het Hof van Justitie beoordeelde of een persbericht persoonsgegevens bevatte vanuit het standpunt van de journalisten, ook onderzoeksjournalisten, voor wie het bestemd was (richtsnoeren 02/2026, voorbeeld 1). Stel u bij een publicatie dezelfde vraag: wat leidt een lezer die zoekt eruit af?
Gangbare werkwijzen
- Partijen. In gepubliceerde rechtspraak worden partijen vaak aangeduid met initialen of met X en Y. In een kleine gemeente of een kleine beroepsgroep kunnen initialen al volstaan om iemand te herkennen; X, Y of een rol (
[EISER],[VERWEERDER]) zijn veiliger. - Vindplaats. Behoud wat nodig is om de uitspraak te citeren: het rechtscollege, de datum van de uitspraak, het ECLI-nummer. Ga na dat die gegevens, samen met de rest, niet naar de identiteit leiden.
- Magistraten en advocaten. De wet pseudonimiseert hen niet in de uitspraken die via het Centraal register worden bekendgemaakt. Voor uw eigen publicatie beslist u zelf, met inachtneming van uw deontologie.
- Feiten. Veralgemeen wat niet nodig is om de uitspraak te begrijpen: de gemeente wordt de provincie, de datum wordt de maand of het jaar, het bedrag wordt afgerond.
Werkwijze met Localex
- Open de tool en sleep de uitspraak erin (pdf, docx), of plak de tekst.
- Kies de modus anonimiseren: er wordt geen sleutel aangemaakt, want u zult de tekst niet herstellen.
- Kies de voorinstelling voor publicatie en rechtsleer, en controleer de strategieën: initialen of een roltoken voor personen, veralgemening voor plaatsen en datums, afgeronde bedragen als het exacte bedrag niet het onderwerp van uw bespreking is.
- De lijst van wat nooit wordt afgeschermd, bevat al rechtscolleges en ECLI-nummers. Voeg toe wat eveneens leesbaar moet blijven, bijvoorbeeld de naam van een instelling die u in uw bespreking vermeldt.
- Lees na met de blik van iemand die het milieu kent: zou een buur, een collega of een lokale journalist iemand herkennen?
- Hebt u de AI-functies ontgrendeld, gebruik dan de analyse van het heridentificatierisico. Die wijst elementen aan die leesbaar bleven: een zeldzaam beroep, een gemeente, een exact bedrag, een leeftijd, een opvallende gebeurtenis.
- Bevestig dat u het resultaat hebt nagelezen en exporteer naar docx om het in uw tekst op te nemen, of naar pdf. De lekcontrole gaat na dat geen enkele afgeschermde waarde in het bestand is achtergebleven, ook niet in de metadata.
Grenzen
- De tool kent alleen het document. Ze weet niet wat de pers publiceerde, wat collega's weten of wat een andere uitspraak in dezelfde zaak prijsgeeft.
- De detectie helpt u, maar is niet volledig. Een bijnaam, een anekdote of een formulering in het vonnis kan iemand aanwijzen.
- De modus anonimiseren maakt de vervanging onomkeerbaar. Of het resultaat anoniem is in de zin van de AVG, hangt af van de hele tekst, en dat oordeel blijft bij u.